ULAŞIR ASANSÖR TAH.TİC.LTD.ŞTİ.
Çok kabinli sistem, taşıma performansı

IAEE'NİN KATKILARIYLA... Gerhard Thumm ThyssenKrupp Aufzugswerke, Almanya
Anahtar kelimeler: Çok-kabinli sistem, taşıma performansı, 4-düzey güvenlik kavramı, yeni multiplex uygulamalar
ÖZET
Orta ve yüksek binalarda, asansörler, binanın çekirdeğinde kayda değer bir yer kaplar. İkiz - kabin tasarımı bu durumu geliştiren bir yaklaşımdır. Fakat bu çözüme katkı sağlayabilecek bir kaç uzlaşma daha vardır. Bu bildiri, asansörün taşıma kapasitesini geliştiren aynı zamanda bina içerisinde daha az yer kaplayan devrimsel bir yaklaşımı tanıtacaktır. Bu iddia yeni ya da daha önce hiç söylenmemiş olmamakla beraber, diğer bir yandan böyle bir şekilde tanıtılan ve uygulaması yapılan bir kurulum hala yoktur.
1. GENEL Asansör sektöründe geçmiş yıllarda yapılan bu araştırma ve geliştirme, her standart asansörde gerekli olan geleneksel makine dairesinden ayrı düzenlenen çözümlerle karakterize edilirdi. Sistem boyunca olan bu hatlar şimdi pazarda çeşitli model ve konfigürasyonları mevcut olan küçük boyuta işletme mekanizmasına ihtiyaç duyar. Asansör boşluğunda bulunan çekici düzeneğine bağlı olarak, kuyu duvarı ve kabin arasında konumlandırılan daha geniş bir çaplı bu dişlisız tipindeki tahrik düzenekleri geliştirilmişti. Bu düz yapısal tasarım asansör boşluğunun boyutunu daha önceki makine dairelı asansörler gibi aynı boyutlarda kalmasını sağlamıştır.
Boşluğun üst kısmına ya da alt kısmına monte edilmiş makine düzeneği küçük çaplı işletme mekanizması kullanımına ihtiyaç duyar, böylelikle orijinal üst yada alt kısım boyutuna ek bir alan açmayı gerektirtmez. Çok farklı taslak çözümün sunulmasına karşın, bunların altında yatan temel düşünce hep aynıdır: kullanımda olan asansör kuyu boyutunu sabit tutarak, gerekli alandan (makine dairesı) tasarruf sağlamaktır. Bina içerisinde bir asansör sistemi kurmak için gerekli olan yatırımın maliyeti, bunun sayesinde standart uygulamalarda %10 - %20’ye kadar düşürülebilir. Güçlendirilebilir alan tasarrufu içeren bu aynı sistem yaklaşımları sonrası, geleneksel boş alan yerine yalnızca asgari boşluğun üst ya da alt kısım dairesı ile birlikte daha da çok asansör sistemleri tanıtılmış oldu.
Gelecekte durum: Asansör teknolojisi için bahsedilen gelişmeler asansör tarihi içinde gerçekten birer dönüm noktası olarak adlandırılabilir. Bu alanda yapılan yenilikler asansör ve binanın birleşik bir sistem olarak bakılmasını daha çok sağlamıştır.
Asansör, her bir unsuru ve yedek parçasıyla analitik bir bakışın nesnesi olmaktan çıkmış bundan ziyade amaç, yatırımcı için harcamaların düşürülmesi olmuştur. Taşıma kapasitesitesi aynı kalmasına rağmen, daha az yapısal alan, giriş, aydınlık ve sıcaklık gibi muşteri altyapı gereklilikleri yapılması hala zorunludur. Yine de yüksek bir bina için bir ger aynı kalmıştır: asansör boşluğu bina içerisinde hatırı sayılır bir alan kaplar. Böylece binanın hareket yüksekliğiyle beraber asansör boşluğu, diyelim ki 200 metre-örnek olarak Frankfurt’a ki fuar ticaret külesi- bina zeminin %30’nu kaplar. Bu yeni bir şey değil yılardan beri asansör endüstrisindeki mühendisler böyle bir hususi alan üzerinde çalışmaktalar. ABD ve bütün Uzak Doğuda görülen bu İkiz-kabinli asansörler, aynı kuyu içerisinde daha fazla taşıma kapasitesine ulaşma amacı güder. Fakat bu avantaj kuyu içinde taşınması gereken 25 tona kadar artan hacim pahasına elde edilir. Bu aynı zamanda büyük makinelerin ve çerçeve, güvenlik aracı gibi teknik parçalarını gerektirir. Fakat tam kapasite yük yüklenmeden çalışması durumunda enerji açısından zıt bir etki doğurur. Buna ek olarak ikiz-kabinli bir asansör zeminler arası uzaklı kta yüksek bir doğruluk ve titizlik ister. Bu gereklilik çok zor bir şekilde karşılandığından ya bütün yapı tesisatlarında mevcut olmadığından, kabinler arasındaki değişken mesafeyi sağlayan ayrıntılı mekanik taslak kuvveti çözüm olarak sunulmaktadır. Ayrıca, alan tasarrufu açısında görüldüğü gibi, lineer sürüşlü, halatsız ve karşı ağırlıksız asansörler ve yalnızca bir kuyu içerisinde pekçok kabini çalışma amacı güden pek çok sayıda patent başvurusu yapılmıştır. Sıkça tarif edilen bu yaklaşım, Paternoster asansörleri olarak da bilinen kapalı platformlu asansörlere benzeşmektedir.Bir kuyu yukarı hareket için, bir diğeri aşağı hareket için kullanılır. Kabinler durduğu sırada bir diğerinin geçmesini sağlayan bu düzenek vasıtaların yandan geçirildiği yerde inilip binilmesini için Off-shaft istasyonları kurulmuştur. Sistemin kendisine ait başarızlıklar kadar sistemin doğurduğu yüksek masraşar, bugüne kadar pazarda parçaların satılmasını engellemiştir.Aynı hata daha yüksek taşıma performansına sahip olduğu halde devamlı gerekli kuyu büyüklüğünü azaltama amaçlı daha başka alternatif çözüm var mıdır?
2. İKİZ – BİR KUYU, İKİ KABİN
Bu makale bir tek gövde içerisinde iki asansör aracının hareketine izin veren sanat durumu kontrol teknoloji ile birleşik geleneksel asansör teknolojisine uygulanan bir sistemi sunacaktır. Bu basit düşünce zaten uzun zamandan beri çalışmaktadır. 1931 yılı tarihli bir patent mekanik bir bakış açısıyla bu tür bir sistemi oldukça iyi tanımlamaktadır.Ama 70 yıldan fazla pazarda hali hazır bir sistem olarak tanıtan dört basamaklı güvenlik kavramı yanı sıra kanıtlanmış asansör teknolojisi, modern kontrol ve işletim mekanizmasının birer birleşimidir.
3. İKİZ - SİSTEM
İKİZ geleneksel asansör teknolojisinin parça ve unsurlarını kullanır. İki kabin, biri diğerinin üzerinde tek bir kuyu içerisinde çalıştırılmaktadır. Her ikisi de aynı yol ve kapıları kullanmaktadır. Kurulumun her bir parçası her iki kabin için gereklidir..Böylece hız denetleyicisi ve emniyet freni gibi güvenlik unsurları olduğu kadar asansör aracı kendine ait işletim mekanizması, kontrol ve ağırlık denetlemesine da sahiptir. 2:1 askı sistemi her bir kabin için seçilebilir. Daha hızlı hareket için, yukarda kalan asansör 1:1 oranında, aşağıda kalan ise 2:1 oranındın da gerçekleştirebilir. (fiekil 2)Böylece bizler bir birinden bağımsız hareket eden iki ayrı asansörle karşılaşmaktayız. Bu tanıtım içerisinde daha sonra ayrıntılı olarak anlatılacak olan çok kademeli güvenlik kavramı her iki aracın bir biriyle çarpışmasını engeller. Harekete geçen kabinlerin bir birini etkilemeden optimize edilmiş bir taşıma çağrısından emin olmak için, İKİZ yalnızca hedef seçim kontrol sistemi (DSC)’yi kullanır. Çoğunlukla çok kabinli asansörde uygulanan bu sistem yolcunun asansörden binmeden önce gitmek istediği kata basmasına izin verir. Bu yolcunun tahsis edilen en uygun araca binmesini olmasını sağlar. Bu durma sayısını düşür ve sistemin genel kapasitesini artırır.
4. İKİZ – KULANIM ALANI
Yeni İKİZ asansör sistemi mesafe uzaklığı 50 metre ve üzeri olan bütün yapılar için uygundur. fiayet 2 düzeyde girişi olan bir yer ise örneğin ikinci katı sokak düzeyinde olan bir yada çok kabinli yer altı parkı ya da farklı katlarda lobi/resepsiyonu olan oteller, özelikle taşıma işleri için avantajlıdır. En aşağı kata en üst kata çıkarken asansöre binmek ya da asansörden inmekten kaçınmak için, İKİZ asansörü, geleneksel tek asansörü ile birleştirmek her zaman tavsiye edilen bir durumdur. Böylece varış seçim kontrolu otomatikman bu hedef varışını tek asansöre yükler.
İKİZ uygulaması hem yeni yapılar için hem de modernizasyona tabi tutulan yerler için avantajlıdır. Yeni yapının yatırımcısının amacı asansör gövdesi alanında yer tasarrufu sağlamak olmasına rağmen, var olan yapı için taşıma performansının artırılması temel güdüdür. Bir çok yapıda asansörler bugün karşılaştıklarılarından ziyade baştan beri küçük sayıda ziyaretçi için düzenlenmiştir. Uzun bekleme süreci ve memnun kalmayan kullanıcılar bunun sonucu olarak duruyor. İşte böyle bir yerde gövde sayısı aynı kalmasına rağmen İKİZ artan performansa yaptığı kesin bir katkı sağlar.Yapının cephesine eklenecek pahalı yeni gövdeler ya da harici asansörlerden böylece kaçınma imkanı doğar.
5. İKİZ – GÜVENLİK KAVRAMI
Yeni sistemin gelişmesinde temel itici güç kabinlerin potansiyel çarpışmaları nı önleme kavramıydı. Burada ise modern kontrol teknolojisi ve geleneksel güvenlik aksamının bir birleşimi seçilmişti. Çeşitli sensör ve harekete geçirici tasarımlarla farklılaştırılmış dört düzeyli güvenlik kavramı ortaya çıkarılmıştır. Düzey Bir güvenlik varış seçim kontrolün sayesinde gerçekleşir. Akılı çağrı yönlendirmesi sayesinde, gövde içerisindeki kabinler arasındaki güvenli mesafe korunmuş olur.Düzey 2, elektronik kontrol, aracın üzerinde bulunan sensörün okuması na dayanan kabin hızını ve yerini belirleyen asansör kontrolünden tamimiyle farklı olmasından oluşur. Bu kontrol içinde muhafaza edilen asgari mesafe değerleri vardır. Düşmeye başlarsa şayet, kısa kontrol sistemi öteki işletim mekanizmasına hızı düşürmesi için bir emir yollar. Bu asgari mesafeler ardı gelen hareket hızına ve karşı gelen zorunlu durma mesafesinden uyarlanmıştır. Üst barkot okuyucu, kuyuda bulunan şeridi okuyan bir sensör olarak seçilmişti. İki aracın barkot okuma pozisyonu birkaç defa okumaya müsait hale getirmiştir bundan dolayı insanların kullandığı alanlarda meydana gelen kirlenmeler herhangi bir yanlış okumaya sebep vermez. Güvenlik kavramın düzey 3’ü hız denetleyicisi halattan daha geniş ve mekanik olarak daha hızlı olan kabarık parçasından oluşur. Bu parça her zaman aracın bulunduğu konumdan daha ötesinde çalışır ve bunun altına düştüğü vakit asgari mesafe bir diğer araca monte edilmiş,güvenlik kontağını harekete geçirir. Güvenlik kontağı açılır ve operasyonel durma her iki sistemde aktişeşir. Çokça olmayan bir durumda ise üç güvenlik düzeyi başarısız kalır ve düzey dörtte her iki asansörün emniyet freni harekete geçirilir. Düzey 3 bahsedilen düzenleyici halatın üzerindeki kabarık parça kabinler birbirilerine daha fazla yaklaştıklarında mekanik emniyet freni aktifizasyonunu başlatır. Böylelikle iki aracın çarpışması engellenmiş olur.
6. İKİZ – Yeni Hacim ve tasarım olanakları
Yeni İKİZ asansör sistemi tanıtımı yanı sıra, bu yazı yapıların dikey kulanı mlarında mümkün olan diğer seçenekleri tartışmada bir temel olarak hizmet etmeli kısa , orta ve yüksek yapıların genel olarak nasıl düzenlendiğini gösteriyor. Bu düzenekte, orta ve yüksek yapılarda kabinler boşluğun aşağı kısmına doğru hareket eder ve kapı ya da planlanmış ortalarda durmaya gerek yoktur. Fakat gerekli yapı hacmi önemlidir. İKİZ’in alternatif bir kullanımı görülebilir. Azami İKİZ asansörlerin ve ek geleneksel tek asansörlerin birleşimi oldukça yapının nasıl kullanıldığına bağlıdır. Burada yapının nüfus verisini kullanarak gerçekleşen bir simülasyonun analizi azami düzeneğe ulaşmada en iyi yoldur. Bununla beraber yukarıdaki örnek, binanın nüfus dağılımı yapısı açısından İKİZ en azından aynı taşıma kapasitesinde zorunlu kuyu hacmi açısından hayli tasarruf sağlama imkanı doğurmuştur..Sky Lobby ile bir düzenek gösterilmiştir. İkiz-kabin olarak da dizayn edilmiş hızlı mekik asansörler yolcuları yukarı katlara taşır. Son varış noktasına ulaşmak için, ek bir yüksek çok kabinli sistem kullanılmalı. fiu yaygın bir kulanımdır ki yapılara aynı zamanda skylobby’den aşağı yönde de hizmet verilmekte. Örneğin, 32. kata varmak için yolcular öncelikle SkyLobby 38’e gitmeli ve daha sonra başka bir asansörle 32. kata inmeli. Kesinlikle bu düzenek zorunlu alan düşürmektedir çünkü farklı grup kuyu asansörler her biri diğeri üzerinde ayrıca düzenlenebilir. Bununla beraber katlararası yolcu gidiş gelişi iki kabin değişimini kabul etmek zorunda kalabilir. İKİZ’le mümkün bir alternatif gösterilmiştir.
7. İKİZ – BİR REALİTE
Bu sunumda tarif edilen İKİZ sistemi bir çalışma değildir, Ocak 2003’ten beri Almanya’nın Stuttgart Üniversitesi’nde öğrenciler tarafı ndan günlük olarak kullanılan bir sistemdir.(fiekil 10) Ek projeler somutplanlanmış safhadadır.ThyssenKrupp Elevator, Alman TUV Sud tarafından bir kuyuda iki asansör ELJ direktişi 95/16 sistemi için onayalan ilk asansör imalatçı firmasıdır. Stuttgart Üniversitesi’nde tamamlananilk proje zorlanmış bir örnek olarak İKİZ’in nasıl varış seçim kontrol kullanımına bağlı olarak varolan grup asansörlerde nasıl taşıma kapasitesini artırdığıdır. 6 kabinli grup asansörler ilk önce 800 yolcu kapasiteli olarak üretilmiştir ama günümüzde 2.000 yolcuya kadar kullanılmaktadır. Varolan boşluğu kullanarak bu yapıda İKİZ kurulmuştu, bu da kullanıcılarına 7 grup vasıta sağlamaktadır.
ÖZET
İKİZ sistem içerisinde asansör kurulumunda sistem maliyetini düşürmek için atılan bir diğer adım da gerçekleşmiş oldu. Burada sistem maliyetleri olarak kastedilen asansörlerin yatırım maliyetleri ve yapı içerisindeki gerekli olan altyapı maliyetleri dir. Daha önceki gibi aynı taşıma kapasitenin güçlendirilmesine karşın, asansörler yapı içerisinde daha az alan ve hacim kaplamıştır. Eğer varolan yapı içinde taşıma kapasitesi yeni bir kontrol sistemi ya da işletme mekanizması kapasitesi kullanı mıyla çözülemeyecek bir sorunsa; İKİZ’in kullanımı bu durumu çok randımanlı bir şekilde geliştirebilir. Yapının haricine gayet pahalı olan ek asansörlerden böylece kaçınabilir. Kesinlikle yeni materyallerin ve teknolojilerin kullanımıyla daha fazla ilerleme gelecekte elde edilebilir.Doğrusal işletim mekanizması sistemi bu doğru bir adım olabilir.Bir Çin atasözü şöyle der:“Bir seyahat ilk adımın atılmasıyla başlar.”İKİZ ile bu yolda çok küçük bir ilerleme elde edilmiştir.
|